Jakie są przyczyny agresji i jak ją leczyć?
Agresja nie jest wyłącznie problemem ani „złym zachowaniem”. To naturalna energia potrzebna do obrony granic i realizacji potrzeb. Trudności pojawiają się wtedy, gdy traci ona funkcję regulacyjną i zaczyna niszczyć relacje, zdrowie lub poczucie bezpieczeństwa. Na jej nasilenie wpływają zarówno uwarunkowania biologiczne, jak i społeczne, a skuteczne leczenie wymaga podejścia wielowymiarowego.
Agresja bywa definiowana jako zachowanie ukierunkowane na wyrządzenie szkody, jednak współczesne podejścia kliniczne podkreślają jej złożoność. Przyczyny agresywnych reakcji rzadko są jednowymiarowe. Znaczenie mają czynniki neurobiologiczne (związane np. z regulacją emocji), doświadczenia wczesnodziecięce, przewlekły stres oraz wzorce relacyjne. W naszej praktyce spotykamy się z osobami, u których czynniki wywołujące agresję obejmują zarówno frustrację w pracy, jak i np. nieuświadomioną potrzebę bliskości. Znaczenie może mieć także kontekst kulturowy – normy dotyczące wyrażania złości oraz społeczne przyzwolenie na jej wyrażanie bądź tłumienie.
Zachowania agresywne mogą mieć różną postać – od jawnych wybuchów złości po agresję bierną. Ale bez wątpienia, niezależnie od formy, długotrwałe problemy z agresją zwiększają ryzyko zaburzeń zdrowia psychicznego i konfliktów rodzinnych. Z mojego doświadczenia wynika, że kluczowe znaczenie ma świadomość emocji: tłumiona złość często znajduje ujście w niekontrolowanych reakcjach. Długotrwałe napięcie emocjonalne wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego i obniża zdolność do samoregulacji. Osoby funkcjonujące „na wysokich obrotach”, bez realnego odpoczynku, szybciej reagują impulsywnie. W praktyce klinicznej często spotykamy pacjentów, którzy nie łączą swoich reakcji z przeciążeniem organizmu, zaburzeniami snu czy brakiem wsparcia społecznego.
Agresja – emanacja siły życiowej
Psychoterapia Gestalt rozumie agresję jako siłę życiową – impuls do kontaktu ze światem i realizowania potrzeb. Zdrowa energia działania może stać się destrukcyjna, gdy kontakt ze swoimi emocjami i potrzebami jest ograniczony.
Agresja jest potrzebna
Pytanie jak leczyć agresję u dorosłych? Nie ma na nie jednej odpowiedzi. Skuteczne leczenie obejmuje psychoedukację, diagnozę współwystępujących trudności oraz pracę nad regulacją emocji. Psychoterapia nie polega na „pozbyciu się” agresji, lecz na przywróceniu jej zdrowej funkcji kontaktu i ochrony granic. Praca nad wyrażaniem swoich granic, odzyskiwanie sprawczości i uwzględnianiem innych osób będzie wspierała wyrażanie złości bez przemocy. Kluczowe są również sposoby radzenia sobie z agresją, takie jak uważność na sygnały ciała, nazywanie emocji czy trening komunikacji. W sytuacjach konfliktów relacyjnych pomocna okazuje się psychoterapia par, a gdy dostęp jest utrudniony – psychoterapia online dla par. W pracy z parami widzimy, że konflikty często nie dotyczą bieżących sporów, lecz niezaspokojonych potrzeb bezpieczeństwa i uznania. W takich sytuacjach proces terapeutyczny sprzyja odbudowie dialogu i odpowiedzialności za własne reakcje.
Skuteczna pomoc nie polega na eliminowaniu intensywnych emocji, lecz na przywracaniu im funkcji informacyjnej i relacyjnej. Kluczowe jest tworzenie bezpiecznej przestrzeni do refleksji, w której możliwy staje się rozwój, a nie jedynie kontrola zachowania.
Więcej o terapii radzenia sobie z agresją możesz dowiedzieć się na tej stronie.
Małgorzata Bułhak
Małgorzata Bułhak jest psycholożką, certyfikowaną psychoterapeutką Gestalt i superwizorką. Skończyła Wydział Psychologii na Uniwersytecie Warszawskim oraz Wydział Zarządzania UW. Szkoliła się w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt w Krakowie. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Gestalt i posiada certyfikat psychoterapeuty PTPG oraz superwizora EAGT. Jest współzałożycielką Centrum Psychoterapii i Edukacji Razem i Osobno w Warszawie na Saskiej Kępie.
