Brak pewności siebie – o tym, jak stać się bardziej sobą?
Brak pewności siebie to jedno z częstych doświadczeń, z jakimi zgłaszają się osoby do gabinetów psychoterapeutycznych. Czasem jest cichy i ledwo zauważalny, innym razem paraliżuje działanie, relacje i marzenia. W nurcie psychoterapii Gestalt patrzymy na to zjawisko nie jak na „wadę”, ale jak na ważną informację o tym, w jaki sposób człowiek nauczył się funkcjonować w kontakcie ze sobą i światem. Brak pewności siebie nie pojawia się bez powodu – jest odpowiedzią organizmu na konkretne doświadczenia, relacje i warunki, w których przyszło nam dorastać i żyć.
Brak pewności siebie z perspektywy Gestalt
W Gestalcie kluczowe znaczenie ma świadomość – tego, co czuję, myślę i jak reaguję „tu i teraz”. Brak pewności siebie często wiąże się z przerwanym lub zniekształconym kontaktem z własnymi potrzebami. Osoba może wiedzieć, czego „powinna” chcieć, ale nie ma dostępu do tego, czego naprawdę pragnie. Wtedy pojawia się napięcie, niepewność i ciągłe porównywanie się z innymi.
Warto podkreślić, że brak pewności siebie nie jest czymś stałym ani niezmiennym. To proces, który można rozumieć, doświadczać i stopniowo przekształcać. Kierunkiem zmiany, który obieramy w Gestalcie nie jest stawanie się kimś innym, ale stawanie się bardziej sobą.
Objawy braku pewności siebie
Najczęstsze objawy mogą dotyczyć zarówno sfery emocjonalnej, jak i relacyjnej czy zawodowej. Do typowych reakcji należą: trudność w podejmowaniu decyzji, lęk przed oceną, nadmierny perfekcjonizm lub – przeciwnie – unikanie wyzwań. Objawy bywają też somatyczne: napięcie w ciele, problemy ze snem, uczucie chronicznego zmęczenia.
W relacjach brak pewności siebie objawia się często podporządkowaniem, trudnością w stawianiu granic albo nadmierną potrzebą aprobaty. W skrajnych przypadkach może pojawić się chorobliwy brak pewności siebie, który znacząco ogranicza codzienne funkcjonowanie i prowadzi do wycofania z życia społecznego.
Przyczyny – skąd to się bierze?
Analizując przyczyny zwracamy uwagę na wczesne doświadczenia relacyjne. Krytyczni opiekunowie, brak emocjonalnej dostępności, warunkowa akceptacja („będę cię kochać, jeśli…”) – to wszystko może prowadzić do wewnętrznego przekonania, że „nie jestem wystarczający”. Tak rodzi się brak akceptacji siebie, który później wzmacnia brak wiary w siebie w dorosłym życiu.
Inne przyczyny to doświadczenia odrzucenia, porażek lub chronicznego porównywania się z innymi. Współczesna kultura sukcesu i mediów społecznościowych dodatkowo podsyca niskie poczucie własnej wartości, tworząc nierealistyczne standardy dotyczące wyglądu, osiągnięć i relacji.
Brak akceptacji siebie i brak wiary w siebie
Brak akceptacji siebie sprawia, że człowiek żyje w ciągłym napięciu między tym, kim jest, a tym, kim „powinien być”. Taki stan osłabia naturalną zdolność do spontaniczności i radości. Brak wiary w siebie natomiast odbiera odwagę do próbowania, do popełniania błędów i uczenia się na nich.
W Gestalcie pracujemy z tym, co aktualnie przeżywane. Zamiast „naprawiać” siebie, uczymy się zauważać, jak traktujemy siebie w myślach, emocjach i działaniach. To pierwszy krok do zmiany.
Jak podejście Gestalt traktuje temat samooceny?
Pytanie jak podnieść samoocenę pojawia się bardzo często, ale Gestalt odpowiada na nie nieco inaczej niż poradniki motywacyjne. Zamiast afirmacji oderwanych od rzeczywistości, proponuje autentyczny kontakt ze sobą. Podnoszenie samooceny zaczyna się od zauważenia własnych granic, potrzeb i emocji – także tych trudnych.
Ćwiczenia uważności, praca z ciałem, dialog z wewnętrznymi częściami siebie – to wszystko pomaga odzyskiwać kontakt z własnym „ja”. Gdy człowiek zaczyna doświadczać siebie jako kogoś realnego i wystarczającego, niskie poczucie własnej wartości stopniowo traci swoją siłę.
Jak podwyższyć samoocenę poprzez relacje?
Gestalt zakłada, że człowiek rozwija się w relacji. Dlatego pytanie jak podwyższyć samoocenę nie może pomijać jakości kontaktów z innymi. Zdrowe relacje, oparte na autentyczności i wzajemnym szacunku, działają jak lustro – pozwalają zobaczyć siebie w nowym świetle.
Czasem jednak to właśnie relacja partnerska staje się miejscem, gdzie brak pewności siebie najbardziej się ujawnia. W takich sytuacjach pomocna bywa psychoterapia dla par, która pozwala zobaczyć dynamikę wzajemnych oczekiwań, lęków i niespełnionych potrzeb. Dla osób preferujących zdalną formę wsparcia coraz częściej wybierana jest terapia dla par online, dająca dostęp do pomocy bez względu na miejsce zamieszkania.
Brak pewności siebie a ciało
W Gestalcie ciało jest równorzędnym źródłem informacji, co myśli i emocje. Brak pewności siebie często „mieszka” w ciele: w opuszczonych ramionach, płytkim oddechu, napiętej szczęce. Praca z uważnością na doznania fizyczne pozwala dotrzeć do tego, co niewyrażone słowami.
Gdy człowiek zaczyna słuchać sygnałów płynących z ciała, łatwiej mu rozpoznać swoje granice i potrzeby. To z kolei osłabia brak wiary w siebie i wzmacnia poczucie sprawczości.
Od świadomości do akceptacji
Proces wychodzenia z braku pewności siebie nie polega na szybkim „naprawieniu” siebie. To raczej droga od nieświadomości do świadomości, od krytyki do ciekawości, od walki ze sobą do dialogu. Brak akceptacji siebie ustępuje miejsca łagodności, gdy człowiek zaczyna bardziej czuć i rozumieć siebie, swoje myśli, ciało, emocje, potrzeby.
Warto pamiętać, że brak pewności siebie nie definiuje całej osoby – jest tylko jednym z jej doświadczeń. Kiedy zostaje zauważony i przyjęty, przestaje rządzić życiem z ukrycia.
Zaproszenie do głebokiej zmiany
Brak pewności siebie, choć bolesny, może stać się punktem wyjścia do głębokiej zmiany. Gestalt nie obiecuje szybkich rozwiązań, ale oferuje coś trwalszego: realny kontakt z sobą, który prowadzi do większej autentyczności i spokoju. Gdy uczymy się być obecni w swoim doświadczeniu, niskie poczucie własnej wartości traci grunt pod nogami, a na jego miejscu pojawia się ciekawość siebie i świata.
Pokochanie siebie nie jest celem, który trzeba osiągnąć. To proces, który dzieje się krok po kroku – wtedy, gdy zaczynamy naprawdę siebie spotykać.
Małgorzata Tomaszewska-Mielczarek
Małgorzata Tomaszewska-Mielczarek jest psycholożką i psychoterapeutką. Ukończyła Uniwersytet Jagielloński oraz Szkołę Psychoterapii i Treningu Grupowego w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt. Posiada certyfikat psychoterapeuty Polskiego oraz Europejskiego Towarzystwa Psychoterapii Gestalt (PTPG i EAGT). Jest współzałożycielką Centrum Psychoterapii i Edukacji Razem i Osobno.
